Eldeş'te Su Kaynakları
Ilgın, Eldeş köyünde geçmişten günümüze en mühim konuların başında hayatın vazgeçilemes, olmazsa olmaz unsuru olan su kullanımı gelmektedir.
Eldeş köyünde su kültürü yerleşik ve gelişmiş bir kültür olarak tarih boyunca kendini yenileyerek hep varlığını sürdürmüştür.Köyün kurulduğu alan itibariyle Kembos çayı etrafında olması ve dere mevkiinde başta Avcı pınarı olmak üzere köyün çeşitli yerlerindeki kaynakları ve pınarları ile yedi gün yirmidört saat hiç durmadan akan sokak çeşmeleri ile ovaya indiğiniz zaman su kuyuları ile her yerde bir şekilde su ile karşılaşmak mümkündür.
Eldeş Köyü Eldeş Çayı
Eldeş Çayı, komşu Gökçeyurt Kembos'tan doğarak dağların arasından geçip, Eldeş korusunda başta Avcı Pınarı olmak üzere pek çok pınar suyu ile birleşip köyün içinden geçerken su ihtiyacını karşıladıktan sonra ovadaki bahçe bostan ve tarlaları sulayarak sulama kanal sistemine bağlanır. Sulama kanallarından da Ilgın gölü ile bağlanarak su ihtiyacına cevap verir.
Eldeş Köyünde bir akarsu olarak Eldeş Çayı köyün tam ortasından Garagız sokağından geçer. Köy, geçmişten günümüze çayın çevresinde yerleşmiş ve gelişmiştir. Çayın etrafındaki yeşil alanlar, ağaçlar, bağlar, bahçeler ve doğal ve serin bir klimatik ortam oluşturur.
Yaz kış demeden akmakta olan Eldeş Çayı geçmişten günümüze hem Eldeş köyü, hemde bölge eko sistemi için halen en önemli su kaynağı konumundadır.
Tarımda kullanılmak üzere Eldeş ovasına hayat veren sulama kanalları ile ve nihayet bütün evlerde kapalı modern şebeke usulu ile bedava ve kesintisiz akan pınar suyu köyün ne kadar sulak ve bereketli olduğunun bir göstergesidir.
Tarihte köyümüzde su ile çalışan un değirmenleri farklı yerlerde kurulup çalıştırılmış ve bu imkanlardan bölge insanı istifade etmiştir.
Ilgın Eldeş Sulama Göleti ve Kapalı Sistem Tarım Sulama Tesisi
Uzun senelerdir beklenen tarım amaçlı sulaması için Eldeş sulama göleti ve kapalı şebeke sulama sistemi yapımı 05.10.2020 tarihinde tamamlandı.
Konya, Ilgın, Eldeş Göleti ve Kapalı Sistem Sulama Tesisi.
Konya Ovası Projesi (KOP) Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı Tarafından finanse edilen, Proje bedeli: 4.200.765.00 TL olan, 501 Hektar tarım amaçlı sulama sahası hedefleyen, Konya Büyükşehir Belediyesi Fen İşleri Dairesi Başkanlığı İhale Şube Müdürlüğü tarafında 27.06.2018 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen, Projenin yapımını üstlenen yüklenici firma Aygün İnşaat Tem. Hiz. Tic. San. Ltd. Şti. tarafından 2018 Yılında yapımına başlanan projenin yapımı Ekim 2020 itibariyle tamamlanmıştır.
Ilgın Eldeş Göleti ve Kapalı Sistem Sulama Tesisi’ni 223 bin 394 metreküp brüt depolama hacimli olarak inşaa eden Büyükşehir, 21 bin 500 metre uzunluğunda muhtelif çap ve ebatlarda polietilen boru kullandı. Toplam 3 milyon 892 bin 755 liraya mal olan gölet sayesinde 5 bin dekar alan sulanabilecek.
Günümüzde Konya Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü KOSKİ bünyesindeki Eldeş Göleti ve Kapalı Sistem Sulama Tesisi Projesinin gerçekleşmesinde emeği geçen Türkiye Cumhuriyeti Hükumetimiz başta olmak üzere aşağıda isimleri yazılı olan:
Ak Parti Konya Milletvekili: Prof. Dr. Hacı Ahmet ÖZDEMİR'e
Ak Parti Konya Milletvekili: Mehmet BABAOĞLU'na
Konya Büyükşehir Meram Meclis Üyesi: Osman ELVAN'na
Konya Ovası Projesi (Kop) Başkanı: İhsan BOSTANCI'ya
Kırsal Kalkınma Daire Başkanı: Raşit TURAN'na
Kırsal Kalkınma Personeli Bütün Çalışanlarına
Ak Parti (dönemin) Ilgın İlçe Başkanı: Ali ERTEN'e
Ilgın Belediyesi Başkanlar: Mehmet KARAHAN ve Yalçın ERTAŞ'a
Konya Büyükşehir Ilgın Meclis Üyesi: Eldeş'li Ahmet BORAN'a
Ilgın Eldeş Mahallesi Muhtarı: Kazım DEMİRTAŞ'a, Azalarına, bütün Eldeşlilere, ve burada ismini yazamadığımız katkısı olan herkese ve en ufak bir emeği geçen bütün çalışanlara, Eldeşliler adına minnet ve şükranlarımızı sunarız.
Eldeş Köyü Tarımsal Sulama Göleti kapalı şebeke sulama sistemi günümüzde Eldeş Köyü Sulama Kooperatifi tarafından ve kontrolünde olmak üzere saat hesabı ile ücretli olarak zirai tarısal sulama izni vermektedir. Eldeş Sulama göleti yapım aşamasından sonra su tutulmasıyla birlikte çeşitli yerlerden su kaçağı oluşması nedeniyle müdahale edildi. Son yıllarda yaşanan kuraklıktan ötürü su tutlamaması nedeniyle sulama göletinin gerektiği kullanılmına izin vermiyor.
Eldeş Köyü Sokak Çeşmeleri Akar Çeşmeler
Eldeş köyünde atadan dededen günümüze yadigar olarak 2004 Yılı itibariyle 17 adet sokak çeşmesi akar çeşme vardır.
Bu çeşmeleri incelediğimiz zaman üç guruba ayırabiliriz. Geçmişten günümüze asırlardır akmakta olan tarihi akar çeşmeler, köylünün ihtiyaç duyduğu için kendi imkanları ile yaptığı hayran ve ihtyaç olarak yaptığı çeşmeler ve köy hizmetleri tarafından yapılan çeşmelerdir.
Eldeşteki akar çeşmelerinin tarhi geçmişi köyün tarihçesi ile aynıdır diyebiliriz. Sokak çeşmeleri günümüzde genel kullanımlar mesela hayvan sulama, buğday yıkama veya yün yıkama gibi kullanımlar dışında pek kullanılmıyor. Yakın zamana kadar köylünün vazgeçilmezlerindendi. Evlerde şebeke suyu olmadığı için, içme suyu, temizlik ve banyo için, hayvanları sulamak için olukları veya yalakları olan bu çeşmelerden, helkelerle, yatıklarla ve testilerle köy kızları ve kadınlar evlere su taşırlardı. Bu zor ve zahmetli iş içme suyu şebekesi yapıldıktan sonra her eve suyun gelmesi ile son bulmuştur. Günümüzde hayvancılık eskiden olduğu kadar yaygın olarak yapılmadığı için çeşmelerin yalakları boşa doluyor boşalıyor. Eldeş akar çeşmelerin yalaklarının birkısmı ise hayvancılığın neredeyse bitme noktasına geldiği köyümüzde artık kullanılamaz hale gelmiştir. Muhtarlık girişimleriyle son dönemde Konya'dan hazır çeşme kaideleri getirilip bazı eski çeşmelerin yerinde konuşmuştur.
Günümüzde sokak çeşmelerinden bazıları bakımsızlıktan kurumuştur. Pınar suyu olan sokak çeşmelerinin deposu ve tesisatı evlere verilen şebekeden ayrıdır. Dört mevsim 24 saat sokak çeşmelerinin suyu hiç azalmadan hep aynı musikiyle Eldeş çayı gibi asırlardır hiç durmadan akıp duruyorlar.
Eldeş Köyü Kapalı Su Şebekesi
Eldeş köyünün modern kapalı şebeke suyu her evde ve hatta pek çok sokakak ve kır çeşmesinde akmaktadır. Sokak çeşmelerinden taşıma su ile su ihtiyacını giderme olayı sona ermiştir. İlk başlarda ücretsiz ve sınırsız olan şebeke suyu dere mevkiinde iki ayrı depodan köye gönderilmektedir. Kesintinin hemen hemen hiç yaşanmadığı şebeke suyunda kullanımın çok olduğu durumlarda yüksek mevkilerde suyun tazyiki azalmaktadır. Eldeş köyünde güneş enerjisi ile ısıtılan suyun yaygın kullanımı sıcak suya olan ihtiyacı yeterince karşılamaktadır.
Kapalı şebeke sistmi için 2018 senesinde yeni inşa edilen Demirci Harmanı mevkisindeki eski deponun yanındaki modern su deposu.
Günümüzde Eldeş'te kapalı şebeke su için Konya Büyükşehir Belediyes, Konya Su Kanalizasyon idaresi KOSKİ tarafından modern bir depo inşa edilmiştir. Evlere verilen şebekenin tesisatına verilen suyu klor ile ilaçlama sistemi yapılmış olup abonelerine su saati takılarak Koski tarafından abonelik sistemi ile fatura ile ücretlendirilmektedir.
Eldeş Köyü Su Pınarları ve Kaynaklar
Dağlık alanlarda, kırlarda ve Eldeş Çayı su yatağının kenarlarında çok sayıda yedek doğal olarak kaynayarak akan su pınarlarımız gözeler vardır. Hayatın temel unsuru ve olmazsa olması olan su pınarlardan çıkarak bereket olur akar. En bilindik pınarlardan bazıları; Avcı Pınarı, Dere mevkii Sülügilin Söğütler pınarı, ovada ise Babıççı pınarı ilk akla gelen pınarlardan bazılarıdır.
Eldeş Köyü Pınarları
Eldeş köyünün içme suyu ve tarımda kullanılan suyun önemli bir kısmını tek başına karşılayarak aynı zamanda en kurak yaz sezonunda dahi Eldeş Çayını besler Avcı Pınarı. Dağların arasında bir yamacın eteğinden çıkarak akar. Avcı Pınarı'nın çok leziz ve içimi çok tatlı bir suyu vardır. Evlerde akan kapalı şebeke suyun önemli kısmını karşılar. Avcı Pınarı ve çeyresi doğal bir güzelliğe de sahiptir.
Eldeş Köyü Dere Mevkii Pınarları
Pınarlardan kaynayan sular aynı zamanda sokak çeşmelerine de su sağlamaktadırlar. Bu pınarlardan birisi de içme suyu şebekesini besleyen Dere mevkisindeki Sülügilin Kavaklar ve söğütlerin olduğu çayın kenarında kaynayan gözeler su pınarları da vardır.
Eldeş Köyü Babıççı Pınarı
Ovadaki en önemli su kaynaklarından birisi olan Babıççı Pınarı, son yıllarda yaşanan kuraklık ve yağışların azalmasıyla günümüzde suyu iyice azmış durumdadır. Babıççı Pınarı, günümüzde hala hayvancılık yapan ovada çobanların ve yaban hayatı için mühim bir yere sahip sulak alan konumundadır.
Bu pınarlar en kurak mevsimlerde dahi azalarakta olsa akar. En önemli suyumuz olan Eldeş Çayı'nın suyunu beslemektedir. Eyrıca Eldeş köyünde kırlarda, ovada ve dağlık yerlerde irili ufaklı pek çok pınar su kaynağı vardır.
Eldeş Köyünde eskiler atadan dedeye pınar kelimesini "bunarı" şeklinde telaffuz ederlerdi.
Eldeş Köyü Su Kuyuları
Eldeş köyünde evlerde kapalı şebeke su gelmesi ve günümüzde tarımda makineleşme ile su kuyularına artık ihtiyaç kalmamış durumdadır. Bu sebeple su kuyuları bakımsız ve atıl durumdadr.
Eldeş Köyünün tarım arazileri ve ekim alanlarının bir kısmı dağlık alanlarda ve diğer önemli bir kısmı ise ovadadır. Esekiden bölgede, yaz aylarında iklim çok sıcak ve kurak geçtiği için insanların ve hayvanların su ihtiyacını karşılamak için su kuyuları açılmıştır. Asli kullanım amacı içme suyu ihtiyacı için olan bu kuyular önceleri yapılan oluklar vasıtasıyla hayvanları da sulamak içinde kullanılıyordu.
Bu su kuyularından ilk akla gelen örneklerden bazıları: Kulanın kuyu, Hacı Bekirlerin Kuyu, Pana'nın kuyu, Aliye'nin kuyu, Anakadın'nın kuyu, Koca kuyu, Derbeder kuyu, Pıralı İrfan'ın kuyu, İğderdeki kuyu, Çayır Harmanındaki kuyu, olmak üzere Eldeş Köyündeki su kuyulardan bazılarıdır. Kuyular yaptıranın, yapanın, şeklinin veya mevkii ismiyle anılmaktadır. Su kuyuları genellikle bir hayır olsun diye açtırılmış su kaynaklarıdır.
Eldeş Kula'nın Kuyu Hikayesi
Ilgın Eldeş köyünde su kuyuları arasında yılanı ile meşhur olan Eldeş ile Sadık Köyü yol ayrımında Tek Kavak mevkisinde olan Kula'nın kuyunun hikayesi şöyle nakledildi:
Eldeşli Abdurrahmanın Eken, Eldeş'te bilinen lakabıyla Tıpır'ın kardeşi olan Kula, Seferberlikte, Harb-i Umumi, I. Dünya savaşında çıkan iç isyanlardan biri olan kürt harbinde cepede isyancılara karşı savaşmış ve şehit düşmüştür.
Kürt Ayaklanmaları olarak bilinen 1. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu içinde çeşitli Kürt gurupların isyanları patlak verdi.
Osmanlı Devleti döneminde mensubu olduğu devlete karşı meydana gelen bu Kürt ayaklanları Doğu Anadolu Bölgesinde başta Kürtlere bağımsız bir devlet vadetmiş olan Birleşik Krallık İngiltere olmak üzere Fransa, Rusya ve İtilaf Devletleri tarafından Ağustos 1914 - Ağustos 1917 tarihleri arasında teşvik edilmiş, desteklenmiştir. Fakat başarılı olamamış Osmanlı oedusunun zaferi ile sonuçlanmış, isyanlar bastırılmıştır. Bu düşman devletler tarafından 1920'de Kürtlere verilen toprak vaatleri 1923'te iptal edildi.
Osmanlı Devleti bu Eldeşli şehidimizin ailesine bir miktar para yardımında bulunmuştur. Aşlesi şehidin bu parasını kullanmayıp onun yerine bir su hayratı olarak bu kuyuyu Şehit Kula hayırı için devletin kendilerine verdiği parayla yaptırmıştır. Eldeş Köyünde 2004 senesinde arazide incelemelerimde köyde suyu olan ve kullanılan ender kuyulardan biri hatta benim tespit edebildiğim tek kuyu idi. Kula'nın kuyu vaktiyle kullanıldığı zamanlarda mancırığı ile çektiğimiz buz gibi suyunu çok içtiğimiz bir kuyudur.
Eldeş Köyün'de Kula'nın kuyuyu ve diğer kuyuları sebep olanlardan ve yaptıranlardan Allah razı olsun.
Eldeş Köyündeki önemli su ihtiyacını yüzyıllardır karşılayan kaynaklarından ve yöntemlerden birisi olan su kuyularından pek azı maalesef günümüze ulaşabilmiştir. Son dönemde Eldeş'te aktif olarak kullanılan su kuyusu mevcut değildir.
Eldeş Köyü Derin Su Kuyuları
Eldeş Köyünde ve bölgemizde son senelerde yaşanan kuraklık ve yağışların mevsim normallerinin altında seyretmesi akarsuların ve sulama göletinin zirai su ihtiyacını karşılayamaz hale getirmiştir. Yeni bir su temin etme yöntemi olan derin sondaj yapılarak 60 Metreden 130 metre ve daha derine makina ile inilerek yera altı suyu çıkarılmaktadır.
Bölgede, başta şeker pancarı olmak üzere tarımı yapılan ve hayvancılıkta yem bitkisi olarak yetiştirlen silaj mısırı için su olmazsa olazdır. Bu sebeple köy civarında ve ovadaki pek çok tarlada derin sondaj yöntemi ile su elde edilerek sulama yapılmaktadır.
Derin sondaj su kuyusu açmak yeraltı sularını menfi yönde etkilediği için resmi olarak derin kuyu açmak yasaklanmıştır.
Eldeş Köyünde yasaklanmasında önce açılan derin kuyular ve daha sonra cezasını ödeyerek açılan çok sayıda derin sondaj kuyusu mevcuttur.
Pahalı ve yasak bir su kaynağı yöntemi olan derin su kuyuları yağışların normale dönmesiyle kullanımının azalacağı düşünülüyor.
Eldeş Köyü Sulama Kanalları
Eldeş Köyü sulama kanalları, ovada yapılan istimlalar ile zirai, tarım amaçlı sulama yapmak için yapılmış bir tarımsal sulama sistemidir.
Eldeş ovasının daha verimli sulanabilmesi amacı ile bilhassa kış mevsiminde boşa akıp giden Eldeş çayını toplayarak yazın kurak geçen, kaynak ve çay suyunun neredeyse kuruma derecesine geldiği aylarda kullanılmak üzere su tutulan sulama kanalları yapılmıştır. Bu kanallara ihtiyaç halinde Ilgın Çavuşçu Gölünde pompa sistemi ile basılmaktadır.
Tarım alanrının bedelleri ödenmek suretiyle sulama birliği tarafından istimlak edilerek oluşturulan kanallar yaz aylarında ovada sulu tarımın gerçekleştirilebilmesinde hayati önem taşıyor. Pancar motoru tabir edilen zirai sulama motorları ile vahşi sulama veya boru döşenerek fıskıyeli yöntemler kullanılarak kanallardan istifade edilmektedir. Yazın iyice azalan kanalların su miktarı kış aylarının gelmesi ile tamamen dolmak suretiyle hazır bir su potansiyeli oluşturmaktadır.
Sulama kanallarının üzerindeki tasarruf hakkı Ilgın Ovası Sulama Birliği tarafından yönetilmektedir.
Eldeş Köyü Sulama Birliği
Tarım alaında kembos çayı ve bölgenin kaynakları sulama kanallarında toplanarak su ihtiyacı olduğu dönemlerde kullanılmaktadır.
Eldeş köyü aynı zamanda Devlet Su İşlerinin DSİ kontrolündeki sulama birliği üyelerinden birisidir. Ilgın Ovası Sulama Birliği, Eldeş Tarımsal Sulama Göleti, Çavuşcu göl ve sulama kanalları vasıtası ile mevsimin kurak geçtiği dönemlerde ihtiyaca göre zaman zaman bölgeye su takviyesi yapılmaktadır.
Tarım alanında sulama ile ilgili olarak yaşanan kuraklık nedeniyle ciddi bir su problemi yaşanmamaktadır. Sulu tarımda su her geçen gün bölgenin daha önemli bir sorunu haline gelmeye başlamıştır.
Son dönemde derin su sondaj kuyuları açılarak tarısal sulama ihtiyacı giderilmeye çalışılmaktadır. Sayıları hızla artan ve yeraltı sularını hızla tüketen bu derin su kuyuların açılmasına kısıtlama getirilmiş olup izinsiz açanlara maalesef cezai işlemler uygulanmaktadır.
Fotoğraflar: Beytullah Yıldırım / Ilgın Eldeş Köyü 2004, 2006, 2026
Ilgın İlçesi Eldeş Köyünde hayatın vazgeçşlmez ana unsuru olan su ve su kaynakları hakkındaki bilgilerine bu sayfalarda yer vermeye çalışacağız.
Sayfa bilgisi ve kaynaklar:
