eldesbitkileri

 ✅ Eldeş Köyü Gülleri
 Eldeş'in doğal ortamında yetişen organik güzel kokulu pembe gülleri. Bir zamanlar Pıralı güzel gülleriyle namlı bir gül diyarıymış.

 Tarihi çok eskilere dayanan ve doğal ortamında yetişen Eldeşin güzel kokulu pembe gülleri. Gül bitkisi bilimsel ismi: Rosa, Ailesi (familya): Rosaceae. Cins: Rosa; L., Sp. Pl.: 491 (1753). Eldeşte narin ve kokulu bir çiçek olan ve reçeli yapılan bir gıda olarak bilinen gül.
 Eldeş Köyünde yaptığım araştırmalarda ve Eldeşin ihtiyarları büyüklerimizin naklettiğine göre:
 Bir zamanlar tarihte Eldeş köyünde başta Pralı mevkii olma üzere, Karaağaçlar mevki ve dereye adar uzanan bölgedeki yamaçlarda genellikle pembe renkli kokulu güller doğal ortamında bolca yetişirmiş. Zamanında bu bölgeler gülistan gül bahçesi gibi imiş. Günümüzde hala bu gül çeşidine bahçe kenarlarında seyrekte olsa rastlamak mümkün. Bu bilgilere göre Eldeşin gül tarımına çok elverişli olduğu anlaşılıyor.
 Bir zamanlar Eldeşli ziraatçi ve Eldeş Köyün'de öğretmenlik de yapmış olan rahmetli Selahattin Şermet; Güllere çok meraklı idi ve çok seviyordu. Kendisi yaptığı çalışmalar ile Eldeş Köyünde anlatıldığına göre 50 çeşitten fazla gül yetiştirmişti.
 Eldeş Köyünde Güldibi mevkiinde sarı güller diğer gül çeşitleri gibi doğal ortamında tarla alanlarında doğal olarak yetişmektedir.
 Pembe Eldeş gülü gıda olarak tecrübeyle sabit olup bu gülünün nefis gül şerbeti ve harika pembe gül reçeli oluyor.

 Fotoğraf: Ilgın Eldeş Köyü Pıralı Pembe Gülleri. Ilgın Eldeş Köyü Sarı Gülleri.
 Konya Ilgın Eldeş Tarih ve Kültür Araştırmaları 04.01.2024
 Derleyen: Beytullah YILDIRIM / Eldesnet Ilgın, Eldeş Köyü Araştırmaları. Eldesnet Güncelleme: 20.07.2019 / Güncelleme: 25.01.2025 / 10.03.2026.

 Eldeş Güneyik Otu
 Güneyik otu diğer adıyla hindiba bir vitamin deposu ve şifa kaynağıdır. Eldeş'te açık alanda kırlarda ve ekili alanlarda doğal olarak yetişen güneyik, günümüzde unutulmaya yüztutmuştur. Bu vitaminli şifalı ve güzel görünümlü yeşil bitki güneyik sofralarda mevsiminde eksik olmaz. Çiğ olarak yenir.
 Eldeş mutfağında sofralarda yemeklerin yanında çiğ olarak yuka, şebit ekmeğine dürünüp yenilen şifa kaynağıdır. Karahindiba ailesinden olan Güneyik, A vitamini, C vitamini ve nikotinik asit, potasyum, kalsiyum ve türlü mineraller yönünden zengindir. Yaprakları salatalara eklenebilir.  Eldeş Güneyik Otu
Kendine has güzel iştah açıcı bir tadı vardır. Sindirim sistemine faydalıdır. Çok besleyicidir. Lif oranı yüksek, idrar söktürücü ve kabızlık gidericidir.
 Güneyik, Hindiba (Cichorium endivia), papatyagiller (Asteraceae) ailesinden familyasından, sebze olarak yararlanılan bir yıllık yabani bir bitki türüdür. Eldeş köyünde çok sevilen güneyik otu bil hassa ilkbahar mevsiminde kadınlar kırlardan bıçak yardımıyla kazarak toplayıp taze olarak yerler. Şifa deposu ve iştah açıcı bir ot ve sebze olarak tüketilir.

 Eldeş Civanperçemi Otu
 Civanperçemi tam bir şifa kaynağı. Eldeş köyü civarında açık alanda kırlarda doğal olarak yetişen Civanperçemi bölgede pek bilinmemektedir. Bu şifalı ve güzel görünümlü dekoratif bitki civanperçemini çok yıllık bir türdür.
 Civanperçemi (Achillea millefolium), Papatyagiller ailesinden familyası üyesi olan güzel çiçekli bir bitkidir. Yol kenarları, çayırlar, tarlalar ve kıyı kesimleri gibi hem nemli hem de kuru bölgeler için ortak olan civanperçemi, hayvancılıkta yem olarak kullanılması amacıyla Yeni Zelanda ve Avustralya gibi yerlere de götürülmüştür.
 Antik çağda, civanperçemi, tıbbi olarak yaralardan kan akışını azaltmada kullanılması dolayısıyla askeri bitki (herbal militaris) olarak bilinmekteydi. Civanperçemine bazı yörelerde kandil çiçeği de denmektedir. Bitki mayıstan temmuza değin çiçeklenir ve birkaç ay kadar çiçekli kalır. Bayağı civanperçemi genellikle otlakların ve açık ormanların hafif bozulmuş açılmış topraklarında bulunur. Etkin büyüme ilkbaharda gerçekleşir.
 Civanperçemi; bir veya birden çok kökten yetişen, 0,2-1 metre uzunluğuna varan, dik duran, otsu, çok yıllık bir bitki türüdür. Çiçekleri çok güzel görünümlü olup, güçlü ve tatlı bir kokuya sahiptir.

 Eldeş Dedeyemiş
 Dedeyemiş diğer adı ile Akdiken. Dedeyemiş bir Eldeş köyü tarla süsü kırların bodur ağacı, müthiş bir şifa kaynağı.
Bir alıç türü olan dedeyemiş mayhoş elmaya benzeyen tadı ile kendine has bir lezzeti vardır. Eldeş'te Dede Yemişi meyvesi ağacına kırlarda tarla gibi ekili alanlarda sıkça rastlanır. Bazen bodur çalı formunda ama genellikle küçük ağaç ağaççık şeklinde odunsu gövdeye sahiptir.
 Dedeyemiş Crataegus monogyna (Yemişen). Gülgiller takımına mensup Adi alıç, Alıç çeşitleri ailesinden olan bir bitkidir.
 Tıbbi olarak kullanılan, şifalı meyveleri yenilebilen, insanlar ve kuşlar tarafından sevilen bir yabani meyve çeşitidir. Çok dayanıklı olan ağacından baston yapımında faydalanılır. Yaprakları kurutularak çay olarak kullanılmaktadır. Dedeyemiş ağacı düşük ısı -18 dereceye kadar dayanıklıdır. Susuzluğa kuraklığa dayanıklı bir ağaç türüdür.
 Kırlarda, yol kenarlarında ormanlık alanlarda görülür. Dede yemişi derde deva bir çok güzel görünümlü dekoratif, ve ağacından, yaprağından ve meyvesinden faydalanılan bir bitki türüdür.

 Eldeş Beçigula Madımak
 Eldeş mutfağının yaz kış yüzyıllardır vazgeçilmez mukemmel lezzeti beçigula. Mevsiminde tazesi, kışın ise kurusu sofraların baştacıdır. Çok yıllık bir bitki olan beçigula kırsal alanlarda, dağlık bölgelerde, hemen her yerde rastlanan bir bitkidir. Kavurmasıtla, böreğiyle, yemeğiyle özel bir lezzettir.
 Eldeş'in doğal ortamında yetişen, sofraların baş tacı, sevilerek yenilen Madımakgiller, ailesinden olan Beçigula, Madımak otu, bitkisi. Karanfil takımına mensup olup, Madımakgiller, ailesinden olan Beçigula, Madımak otu, bilimsel adıyla Polygonum cognatum.
 Eldeş Köyünde doğal ortamında, kırlarda yetişen ve Eldeş mutfağının, sofraların vazgeçilmez lezzeti, Eldeşteki adıyla Beçigula (madımak) otu. Taze bıçakla kazılarak toplanan Beçigula'nın, yemeği, böreği, ve yumurta ile kavrularak hazırlanan, beçigula kavurması çok lezzetlidir. Bereketli bir bitki olan beçigula, yazdan bolca toplanıp kışlık olarak kurutularak aynı tazesi gibi sevilerek tüketilmektedir.
 Doğal, sağlıklı, lezzeti bir gıda ve bir şifa kaynağıdır. Kadim Eldeş mutfağı yemekleri arasında beçigula geçmişten günümüze önemli bir yere sahiptir.
 Çok yıllık, çiçek açan, otsu, bir bitki olan beçigulağı, içerdiği doğal vitaminler, minaraller ve antioksidanlarla doğal, sağlıklı, besleyici ve lezzeti bir gıda hemde tedavi edici bir şifa kaynağıdır.

 Eldeş Kuşburnu
 Eldeş'te ismi ile itburnu olarak bilinen meşhur yabangülü, kuşburnu (Rosa canina) Rosa cinsinin Canina bölümü olan köpek gülleri, gülgiller ailesinden gövdesi ve dalları dikenli olan bir ağaççıktır. Müthiş bir c vitamini kaynağıdır. Çayı ile marmelatı ile ister kuru ister yaş olarak saklanabilen şifa deposu. Doğal olarak bol miktarda yetişen itburnu yol kenarlarında sıkça rasladığımız faydalı ve çok şifalı bir bitki türüdür.
 Kuşburnu, C ve E vitamini, fenolikler, karotenoidler, organik asitler ve esansiyel yağ asitleri içeren iyi bir fitokimyasal kaynağıdır. İçi tüylü ve çok sayıda tohumu vardır. Sonbaharda olgunlaşır. C vitamini açısından dünyanın en zengin meyvesidir. Limondan 60 kat daha fazla C vitamini içerir.
 Ülkemizde daha çok çay ve marmelat olarak tüketilir. İçeriğinde çeşitli vitamin ve mineraller barındıran, enfeksiyonlara ve soğuk algınlığına karşı vücudu güçlendirmeye yardımcı olur. B vitamini açısından zengin olması nedeniyle enerji metabolizmasında, sinir sisteminde, büyüme ve gelişmede de etkilidir. Kuşburnu çayı antioksidan özellikler sergileyen iyi bir C vitamini kaynağıdır. Çok güzel çiçek açar. Çiçekleri şurup yapılabilir, salatalarda yenebilir, sirke, bal ile şekerlenebilir veya konserve edilebilir.
 Köpek gülleri ailesinden tam bir şifakaynağı olan kuşburnu; Öksürük ve soğuk algınlığına karşı koruyucudur. Kolesterol ve şeker seviyelerini düzenler. Enfeksiyon ve iltihap gidericidir. Cilt sağlığına iyi gelir. Cildin yenilenmesini sağlar. Mide rahatsızlıklarında rahatlatıcıdır. Sindirim sistemine yardımcı olur. Ödem attırır. Kilo verme sürecinde rol oynar. Kan basıncını düzenlemeye yardımcı olur. Kanı temizler ve dolaşımı hızlandırır. İltihap tedavisine yardımcı olur. Kalp sağlığına iyi gelebilir. Romatizmal hastalıklar da tedaviye katkı sağlar. Eldeş köyünde mevsiminde toplanan kuşburnu meyveleri, kaynatılıp ezmesini (marmelat) yapılır, çay olarak demlenip içilir. Kışlık olarak kurutularak kışının da çay olarak kullanılır.

 Eldeş Alıç
 Alıç meyvası pek çok vitamin ve minerali bünyesinde barındırır. Yaz mevsiminde tazesini kışın ise ipe dizerek saklanarak tüketilir. Alıç, Eldeşte doğal olarak genelikle ekili alanda, ormanlık alanlarda çok miktarda yetişen bir ağaç türüdür. Alıç meyvasının tadı mayhoş, faydalı ve çok şifalıdır.
 Alıç farklı türleri olduğu bilinen Crataegus orientalis, Gülgiller ailesi familyasından olup, Krategus cinsi meyveli bir ağaç türüdür. Genellikle turuncu ve nadiren kırmızımsı çok çekirdekli meyveleri olan bir bitkidir. Şifalı bir yabani ağaç türü olan alıç doğal ortamında genellikle tarların içinde, ekili alanlarda ve ormanlık alanrın eteklerinde bazen çalı formunda ağaççık olarak rastlanır.
 Her derde deva sarı alıç faydaları ile kalp, damar ve daha pek çok hastalığın tedavisinde kullanılan şifalı özellikleriyle dikkat çeker. Alıç meyvesi kanın pompalanmasını rahatlatarak kalp krizi riskini düşürebilir. Sarı alıç beyin fonksiyonlarını ve hafızayı güçlendirebilir. Yatıştırıcı etkisiyle sinir sistemini sakinleştirerek rahatlamasını sağlayabilir. Lifli yapısı kabızlığı önleyerek sindirimi rahatlatabilir. İçeriğindeki zengin bileşenler yağlı gıdaların sindiriminde duyulan enzimlerin kolayca salgılanmasına yardımcı olur. Böbrek taşı oluşumunu önleyerebilir, kanser riskinin azaltılmasında etkilidir. Tedavi edici doğal besin kaynağı vücudunuzu pek çok hastalığa karşı koruyabilir.
 Yaz sonu olgunlaşan meyveleri ipe dizilerek asılarak uzun süre tazeliğini muhafaza edilebilir.

 Eldeş Hardal (Kanola) Bitkisi
 Hardal birkisi sarı çiçek açan çokyıllık şifalı bir bitkidir. Tamamen doğal ortamında ve açık alanda kırlarda doğal olarak yetişen hardal bölgede pek bilinmemektedir. Bu şifalı ve güzel görünümlü dekoratif bitkinin yeşil yapraklarından ve tohumundan istifade edilebilmektedir.
 Hardal bitkisi, Brassicaceae hardal ailesi familyasındaki Brassica, Rhamphospermum ve Sinapis cinslerindeki türlerinden bir bitkidir. Hardal tohumu, baharat olarak kullanılır.
 Hardal otu hafif aromalı ve acımsı tadıyla pek çok yörede yaprakları sevilerek yenen bir ottur. Çorba, salata, ve yemek yapımında kullanılır. Haşlamadan doğrudan kavurup yumurtalı olarak yemek de mümkündür. Taze iken yaprakları mükemmel bir yemek ve salata malzemesi olarak tüketilir. Hardalın yabani formları ve akrabaları turp ve şalgamdır.
 Pek çok ülkede ticari olarak yetiştirilen bitkinin tohumlarından elde edilen yenilebilen Hardal Kanolaya yağı gıda olarak çok değerlir.
 Eldeş köyünde kırlarda ve ormanlık alanlarda, ekilmeyen tarla ve bahçelerde doğal olarak yetişir. Sarı çiçekleriyle güzel bir görünüm oluşturur.

 Eldeş Navruz Süsen Çiçeği
 Eldeş'in doğal ortamında yetişen, Kuşkonmaz takımı, Süsengiller ailesinden, Süsen, Bodur süsen, Nevruz otu, (iris suaveolens boiss) bitkisi Iridaceae ailesi familyasındandır. Eldeş köyünün bitki Örtüsü örtüsünde baharın müjdecisi olan güzel kokulu navruz çiçeği.
 Eldeş'te, koruda, ormanlık alanlarda ve yakınlarında rastlanan süslü güzel kökü soğanlı bir bitkidir. Dağlık alanlarda rengarenk çiçek açan nevruz baharın habercisidir. Bitki, mart ve mayıs ayları arasında mor, sarı renklerde çiçek açar.
 Bu birki türü, Süsen, Bodur Süsen, iris ve Nevruz otu adları ile bilinmektedir. Cins adını Iris’ten almıştır. Hesiodos, Iris’in gökkuşağını simgelediği söylenir. Tür adı Latince hoş kokulu anlamına gelir. Türün belirgin kokusuna işaret eder. Parfümeri'de kullanılmaktadır. Türkiye’de süsen çiçekleri sıklıkla mezarlara dikilir.
 Bitkinin kök ve yaprakları zehirlidir. Yutulması mide ağrısı ve kusmaya neden olabilir. Temas halinde ciltte tahrişe neden olabilir. Gıda olarak kesinlikle kullanılmaz.
 Tıbbi olarak, balgam ve idrar söktürücüdür. Genellikle çocuklarda diş çıkarma zamanında başvurulur.
 Eldeş doğasında, şifalı bir bitki olan, genellikle dağlık alanlarda, koruda rastlanan, baharın habercisi, floramızda, bitki örtümüzde nadir bir çiçek türü olan Nevruz (Süsen - İris) bitkisi ve çiçeği.

 Eldeş Ebegömeci Bitkisi
 Eldeş Köyünde kırlarda bahçelerde ve alanlarda sıkça raslanan ve ynilebilen Ebegömeci Malva şifalı bir bitkidir. Tamamen doğal ortamında ve açık alanda kırlarda doğal olarak yetişir. Börek içliği olarak yenen bir ot çeşitidir. Eldeş mutfağında begömeci'den kıymalı ve pirinçli yemek yapılır. Mideyi yumuşak tutar, göğsü yumuşatır.
 Ebegömecinin yenilebilen yaprakları salatalara eklenebilir. Kendine has bir tadı ve lezzeti vardır.
 Büyük ebegümeci (Malva sylvestris), Ebegümecigiller ailesi familyasının, Malva cinsine ait bir bitki türüdür. Bitki ihsanı ve anne şefkatini simgeler.
 Cins adı Antik Yunanca yumuşak anlamına gelir ve bu bağlamda cinsin rahatlatıcı etkilerine işaret eder. Hem pişirilerek, kavrularak, veya haşlanarak ve çiğ olarak kullanılır. Çiçekleri çay olarak çok faydalıdır. Yayılan bir bitki türüdür. Eldeş köyünde sıkça raslanan ebegömeci bitkileri çok yıllıktır ve çiçeklenme döneminde güzel çiçekleriyle harika bir dekoratif görünüm ortaya koyarlar.

 Eldeş Isırgan Otu
 Eldeş Köyünde kırlarda, bahçelerde, ekili alanlarda duvar dipleri ve alanlarda sıkça raslanan ısırgan otu şifalı bir bitkidir. Tamamen doğal ortamında ve açık alanda kırlarda doğal olarak yetişir. Taze yeşil yaprakları börek içliği olarak yenen şifalı bir ot çeşitidir.
Yaprakları salatalara eklenebilir. Kendine has bir tadı vardır. Bazı yörelerde bitkinin taze sürgünlerinden kendine has bir lezzeti olan yemeği de yapılmaktadır.
 Isırgan otu Rosales bitki takımından (Urtica) Urticaceae ailesi familyasında çok sayıda türü olan ve bazı türleri gıda ve sağlık amaçlı kullanılan bir bitki çeşididir. Tek ya da çok yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Batıcı olmayan ama kaşındırıcı olan tüyleri olan bitkidir. Bu sebeple halk arasında ismi can yakıcı olduğu için vurgulanarak ıssırgan olarak telffuz edilir.
 Çok çiçekli bir bitki türü olan ısırganın çiçekleri salkım ya da bileşik salkımlarda dizilmiş talkımlar halindedir.
 Bitkinin cins adı Antik Yunanca iğne anlamına gelmektedir ve bu bağlamda bitkiye dokunulduğunda kaşınmaya neden olmasına işaret etmektedir.
 Tıppi olarak diüretik etkisi nedeniyle; zayıflama çaylarının, idrar yollarını yıkamaya ve romatizmal ödemlerin boşaltılmasına yönelik çayların ve bitkisel ilaçların bileşimine girmektedir. Isırgan otu tohumunun sağlık yararları, içerdiği zengin besin ögeleri ve biyoaktif bileşenlerden kaynaklanır. Bu tohumlar, vitaminler (özellikle A, C, K ve B kompleksi vitaminleri), mineraller (demir, kalsiyum, magnezyum, potasyum gibi), proteinler, lifler ve antioksidanlar bakımından zengindir. Bu besin maddeleri, vücudu destekleyip çeşitli sağlık sorunlarının tedavisine yardımcı olabilir.
 Taşıdığı emergenz tüyler, bitkiye dokununca başı kırılır ve içindeki formik asit, histamin gibi maddeler, cilde değen yerde kaşıntı ve kızarıklık yapar, bu nedenle Türkçede ısırgan denmektedir.

 Eldeş Çıtlık Radika Otu
 Eldeş Köyünde kırlarda, bahçelerde, tarlalarda ve ekili alanlarda sıkça raslanan çıtlık otu şifalı bir bitkidir. Tamamen doğal ortamında ve açık alanda kırlarda doğal olarak yetişir. Taze yeşil yaprakları söğüş olarak yemeklerin yanında sevilerek yenen bir bitkidir.
 Çıtlık otunun bilimsel adı Choju, Chondrilla juncea olup Asteraceae ailesi geniş yapraklılar familyasındandır. Bazı yerlerde radika olarak isimlendirilir.
 Çıtlık Radika çiçekli bitki türüdür. Dikdörtgen sarı ışın çiçeklerine sahip küçük karahindiba benzeri çiçekler üretir. Meyvesi yaklaşık bir santimetre uzunluğunda bir yapıya sahiptir. Tohumla çoğalır ancak aynı zamanda kökte kendisi yeni sürgünlerle tekrar çoğalır.
 Yayılmacı bir tür olan bu bitki birçok alanda çok sorunlu bir ot olarak kabul edilir. Tarlalara ve ekili alanlara kolayca girer diğer bitkilrin gelişmesini önleyerek o bitkilerle başarılı bir şekilde rekabet eder.
Çıtlık otun bıçakla kırlardan kazılarak temizlenir yıkanır ve yeşil taze yaprakları salatalara eklenebilir. Kendine has bir tadı vardır.

 Eldeş Teke Sakalı Yemlik Otu
 Eldeş Köyünde kırlarda, bahçelerde, tarlalarda ve ekili alanlarda sıkça raslanan teke sakalı diğer adıyla yemlik otu şifalı bir bitkidir. Tamamen doğal ortamında ve açık alanda kırlarda doğal olarak yetişir. Taze yeşil yapraklı gövdesi söğüş olarak yemeklerin yanında sevilerek yenen bir bitkidir.
 Yemlik (Tragopogon reticulatus) bitkisi Asteraceae ailesi familyasından çiçekli bitkilerden oluşan bir cinstir. Salsifiyeler iki yıllık veya çok yıllık bitkiler olarak büyüyen otsu bitkilerdir. Güçlü bir kazık kök ve sütlü özsuya sahiptirler.
 Yemlik bitkisi, Teke sakalı orakta bilinir. Bitkinin kendine has bir çiçeği olup çok güzel ve dekoratif bir görünüme sahiptir.
 Eldeş köyünde geçmişten günmüze bir Yörük geleneğinin kültür birikimi olan doğadaki bitkileri tanıma bilgi birikiminden dolayı yazılı olmadığı halde sözlü kültür olarak anadan kıza babadan oğula öğrenilerek bilinen bitkilerden birsidir şifalı teke sakalı, yemlik otu bitkisi. Eldeşte taze olarak toplanan bitki genellikle yemeklerin yanında söğüş olarak yufka ekmeği ile yenilir.

 Eldeş İlibade Labada Otu
 Eldeş Köyünde kırlarda, bahçelerede ve ekili alanlarda sıkça rastlanan labada diğer Eldeş köyünde bilinen ismiyle İlibade veya kuzu kulağı bitkisi.
 Yabani labada (Rumex obtusifolius), kuzukulağıgiller Polygonaceae ailesi familyasından, boyu 20-50 cm boyunda, çok yıllık bir ot çeşitidir. Ekşi (asitli) olmayan Rumex türleri, Türkçede labada olarak adlandırıldığı için yabani labada adını alsa da kaynaklarda yabani pazı. evelik ve yabani kuzukulağı adı da geçer.
 İlibade, Kuzukulağı yenebilen bit ot çeşidi olup doğu Anadoluda bazı yörelerde efelik sarması ya da labada sarması adıyla sarma yemeği de yapılır.
 Eldeş Köyünde ilibade bitkisi genellikle, su kaynakları, hendek kıyıları, gölgelik ve yaş yerlerde yayılım gösterir. Kırsalda ise yol kenarları, hendekler ve dere kıyılarında bahçelerde duvar diplerinde sıklıkla raslanan yerlerdir. Geniş yapraklı, etli bir yapıya sahip taprakların görünümü ıspanak bitkisini hatırlatır. Bu şifalı ve lezzetli bitki türü halk tıbbında ısırgan dalamasına karşı yaprakları panzehir olarak kullanılır. Labada'nın taze yapraklarıyla yanan bölge ovuşturulur; müshil olarak kullanılır; yaprakları yara, kabarcık, yanık ve urlarda sifalıdır ve kullanılır.

 Eldeş Garlangavuk Otu
 Eldeş Köyünde kırlarda, bahçelerede ve ekili alanlarda sıkça rastlanan labada diğer Eldeş köyünde bilinen ismiyle Garlangavuk veya Karakavuk Gartlangavuk bitkisi.
 Garlangavuk bitkisi, Chondrilla juncea L. var. juncea, ikiyıllık veya çokyıllık, odunlaşmış tabanlı ve sert nahif yükselici dallanmış bitki türüdür.
 Garlangavuk bitkisi koyu sarı renkli çiçekler açan bir bitkidir. Çiçeklenme zamanı yaz ayları olup Temmuz Eylül civarındadır. Bitkinin tohumları zehirlidir, ancak yağışlar verimli olduğu zaman, bu bitki önemli bir polen kaynağıdır ve nektarından az miktarda “altın bal” adı verilen güçlü bir doğal antibiyotik bal üretilebilir.
 Bu bitkinin gıda olarak yaprakları ve genç sürgünleri çiğ veya haşlanmış olarak yemeği yapılır ve salatalarda kullanılır. Haşlanarak acı suyu çıkartılıp kavurması yapılır. Araştırmacılara göre karakavuk tıbbi anlamda güçlü bir antioksidan aktivitesine sahiptir. Genellikle mart ayında taze yaprakları toplanarak kullanılır.
 Eldeş Köyünde Garlangavuk bitkisi genellikle kayalık ve kumlu yerlerde, nadasa bırakılmış bahçe tarla ve arazilerde, yol kenarlarında kolaylıkla çoğalabilmektedir. Çok yaygın bir bitki olup kolayca bulunabilmektedir. Tıbbi amaçlı kullanılmaktadır. Bitkinin özsuyundan mide rahatsızlıklarını tedavi etmek amacıyla bir sakız elde edilmektedir. Haricen yaralara da iyi gelir.

 Eldeş Şakayık, Kardeş Kanı, Ayıgulağı Otu
 Eldeş Köyünde koruda, Eldeş Çayı kenarındaki dağlık yamaçlarda yetişen Şakayık, Kardeş Kanı, Ayıgulağı Otu bitkisi.
Eldeş Köyü'nün bitki örtüsü. Doğal, kır çiçekleri ve bitkileri. Eldeş Köyünde, doğal ortamında ve genellikle kırlarda yetişen, çiçekli bitkilerden birisi olan Şakayık, Eldeş Köyündeki bilinen ismiyle Kardeş Kanı çiçeği. Latince bilimsel ismi Paeonia arietina olarak bilinir.
Eldeşte koruda, dağlarda ve ormanlık alanlarda nadiren yetişen, baharı süsleyen çiçekli bitkilerden birisidir Şakayık.
Kardeş Kanı bitkisi Eldeş Köyünün doğal ortamında yetişir ve çok güzel pembe çiçekler açar.
Fotoğraf: Eldeş Köyü Kırsalından Şakayık, Kardeş Kanı bitkisi ve mevsiminde açmış pembe çiçekleri.

 Eldeş Yabani Nane Otu
 Eldeş Köyünde kırlarda su kenarlarında yetişen Yabani Nane otu, bitkisi. Eldeş köyünde Yabani Nane otu daha çok Su Nanesi olarak isimlendirilir.
Daha çok hendek, çay, sulama kanalları gibi sulak alanların çevresinde doğal ortamında yayılım gösterir. Yabani nanenin kendine has güzel, keskin ve ferahlarıcı kokusu olan bir bitki türüdür.
Yabani Nane, Su Nanesi yaz mevsimi sonlarına doğru çok güzel çiçekler açar ve ardından tohumlaşmaya başlar.
Fotoğraf: Eldeş Köyü Kırsalından Yabani Nane, Su Nanesi bitkisi ve mevsiminde açmış eflatun çiçekleri.

 Eldeş Toklu Başı Otu Bitkisi
 Eldeş Köyünde kırlarda yetişen Toklu Başı bitkisi yenebilen bir yabani bitki türüdür. Eldeş mutfağında nefis yumurtalı yemeği yapılan Toklubaşı bitkisi ayrıca kavrularak da sevilereksofralaraaki yerini alır.
Lezzeti açısından çok fazla tercih edilen ve tam şifa kaynağı olan bitki doğal anti oksidan özelliğine sahip olan bitkilerden biridir.
Toklubaşı bitkisi başta kan şekerinin dengelenmesi için tüketilebilecek bitkiler arasında yer alması ani acıkma hissinin de ortadan kalkmasına yardımcı olur. Toklubaşı otu kan şekerinin dengelenmesi için bitki çayı olarak da tüketilebilmektedir. Yüksek kan şekeri değeri olan kişilerde normal değerlere ulaşması için fayda sağlamaktadır.
Fotoğraf: Eldeş Köyü kırsalından Toklubaşı bitkisi otu.

 Eldeş Gelincik Otu
 Eldeş Köyünde Gelincik çiçeği bitkisi. Eldeşin bitki örtüsü. Doğal, kır çiçekleri ve bitkileri. Eldeş Köyünde, doğal ortamında ve genellikle kırlarda yetişen, en narin bitkilerden birisi olan kırmızı Gelincik çiçeği ve otu (Papaver rhoeas).
Gelincik, Gelincikgiller (Papaveraceae) ailesine bağlı Gelincik (Papaver) cinsinden genellikle 40 ila 80 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Tarlalar, yol kenarı ve kırlarda görülen bitki umumiyetle mart ve ağustos ayları arasında kırmızı, beyaz, pembe, ya da turuncu renkliçiçek açar.
Fotoğraf: Eldeş'te kırlarda yetişen Gelincik otu ve güzel kırmızı çiçekleri.

 ✅ Eldeş Adamotu Bitkisi
 Eldeşte kırlarlarda ve ormanlık bölgelerde sıkça rastlanan Adamotu bitkisi.

 Eldeş Köyünde, doğal ortamında ve genellikle kırlarda yetişen, çiçekli ve zehirli bir bitki olan Adamotu bitkisi.
 Bölgedeki ismi adamotu (insanotu, Abdüsselamotu, ademotu, hacılarotu, insanotu olarak biliniyor. Bilimsel, Latince adı ise Mandragora officinarum (Mandrake) olarak geçiyor.
 Dikkat Zehirli bir tür olan bitki, Solanaceae ailesine (familyası) mensup bir bitki cinsidir.
 Bitkinin kökleri insana benzediği için, bu isim verilmiştir.
 Kökleri % 0,3 oranında hiyosiyaminlerle skopolamin alkaloidlerini taşır. Bundan dolayı zehirli bir bitkidir. Ağrı kesici, yatıştırıcı, afrodizyak etkileri vardır.
 Hâlen tedavide çeşitli preparatların terkibinde kullanılmaktadır. Rastgele kullanıldığında büyük zararları vardır.
 Adam otu, Mandrake, tarihsel olarak Akdeniz bölgesinde bulunan Mandragora cinsi bitkilerden veya benzer özelliklere sahip bitkilerden elde edilen bir bitkinin köküdür.
 Eldeş köyünde koruda, kırlarda ve ormanlık alanlarda görülen, çiçekli bitkilerden birisi olan Adamotu.

 Fotoğraf: Eldeş Köyü Adam otu ve çiçekleri.
 Konya Ilgın Eldeş Tarih ve Kültür Araştırmaları 03.03.2026
 Derleyen: Beytullah YILDIRIM / Eldesnet Ilgın, Eldeş Köyü Araştırmaları.

 ✅ Eldeş Başıtüylü Bitkisi
 Eldeşte kırlarlarda ve ormanlık bölgelerde sıkça rastlanan Başıtüylü dikeni bitkisi.

 Eldeş Köyünde, doğal ortamında ve genellikle kırlarda yetişen, çiçekli bir diken türü olan Başı tüylü bitkisi dünyada sadece Türkiye'de Orta Kızılırmak, Konya civarında Toroslar'da ve alt bölgelerinde yayılış gösteren endemik bir türdür.
 Bölgedeki ismi Başı tüylü, veya Beykızanı olarak bilinir. Latince bilimsel ismi ise Cousinia Birandiana'dır.
 Nadir bir tür olan bitki, Cousinia cinsi Topluçiçekligiller (Papatyagiller) ailesine (familyası) mensuptur.
 Bitki, ilk olarak 1955 yılında ülkemizin ilk botanikçilerinden Ord. Prof. Dr. Hikmet Birand tarafından Karapınar’ın bozkır alanlarında toplanmış, Huber-Morath tarafından 1972 yılında Birand Hoca’nın ismi (birandiana) verilerek bilim dünyasına tanıtılmıştır.
 Bir diken cinsi olarak kireçli ve tınlı topraklarda yayılış gösterir.
 Ülkemiz için endemik olan bitki IUCN ölçütlerine göre “Düşük Riskli (LC)” kategorisindedir.
 Ilgın, Eldeş Köyünde koruda, kırlarda ve ormanlık alanlarda yetişen, çiçekli ve dikenli bitkilerden birisi olan Başı Tüylü.

 Fotoğraf: Eldeş Köyü Başıtüylü Bitkisi ve mor çiçekleri.
 Konya Ilgın Eldeş Tarih ve Kültür Araştırmaları 18.12.2025
 Derleyen: Beytullah YILDIRIM / Eldesnet Ilgın, Eldeş Köyü Araştırmaları.

 ✅ Eldeş Koçboynuzu Otu Bitkisi
 Eldeşte kırlarlarda, çayırlarda ve ormanlık alanlarda rastlanan Koçboynuzu, fasıl bitkisi.

 Eldeş Köyünde, doğal ortamında ve ekili tarım alanlarında doğal ortamında yetişen, çiçekli bir kır bitkilerinden biri olan Koçboynuzu otu, Latince bilimsel ismi ise Astragalus hamosus olarak bilinir.
 Koçboynuzu, Baklagiller ailesine bağlı Geven cinsinden genellikle 50 cm büyüyebilen tek ya da iki yıllık bir bitkidir.
 Bitki, genellikle ekili tarım arazilerinin civarında görülen ve bahar başından yaz ortasına kadar çiçek açan bir bitkidir.
 Koç boynuzu, umumiyetle mayıs ve eylül ayları arasında beyaz yada soluk sarı renkli çiçekler açmaktadır. Şeklinden dolayı koç boynuzu adı ile bilinmektedir.
 Koçboynuzu otunun cins adı Antik Yunanca aşık kemiği anlamına gelir. Epitet Latince kanca gibi anlamına gelmektedir ve açık bir şekilde türün meyve yapısına işaret etmektedir.
 Gıda olarak; genç meyveleri tüketilmektedir. Bunlar kısa süre sonra sert ve lifli hale gelir. Genç meyveleri salatalara eklenmektedir.
 Tıbbi olarak bitki yatıştırıcı, yumuşatıcı, süt arttırıcı ve müshildir. Mukoza zarının, sinirsel etkilerin ve nezle tahrişinin tedavisinde yararlıdır.
 Eldeş Köyünde doğal ortamında yetişmiş Koçboynuzu bitkisi ve olgunlaşmaya başlamış meyveleri görülüyor.

 Fotoğraf: Ilgın Eldeş Köyü Koçboynuzu Otu Bitkisi.
 Konya Ilgın Eldeş Tarih ve Kültür Araştırmaları 21.11.2025
 Derleyen: Beytullah YILDIRIM / Eldesnet Ilgın, Eldeş Köyü Araştırmaları.